PM2,5

Definicja

PM2,5 (ang. fine particulate matter) to drobne cząsteczki stałe i ciekłe o średnicy aerodynamicznej nieprzekraczającej 2,5 µm. Ze względu na niewielkie rozmiary, cząsteczki te mogą przenikać do dolnych partii dróg oddechowych i przedostawać się do układu krążenia.

Źródła

PM2,5 powstaje zarówno ze źródeł naturalnych, jak i antropogenicznych:

Spalanie paliw kopalnych w elektrowniach, silnikach samochodowych i piecach ciepłowniczych.
Przemysł chemiczny i metalurgiczny.
Pożary lasów i biomasy.
Emisje z gospodarstw domowych, w tym ogrzewanie przy użyciu węgla lub drewna.
Cząstki wtórne powstające w wyniku reakcji gazów atmosferycznych, takich jak NOx i SO₂, z lotnymi związkami organicznymi (VOC).

Wpływ na zdrowie

Ekspozycja na PM2,5 jest uznawana za istotny czynnik ryzyka rozwoju chorób układu oddechowego i krążenia. Badania wykazały zwiększone ryzyko:

astmy i przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP),
zawałów serca i udarów mózgu,
nowotworów płuc,
przyspieszonego starzenia się płuc.

Grupy szczególnie wrażliwe to osoby starsze, dzieci oraz osoby z istniejącymi schorzeniami sercowo‑oddechowymi.

Normy i regulacje

Wiele krajów przyjęło dopuszczalne poziomy stężenia PM2,5 w powietrzu, często opierając je na wytycznych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). Najnowsze wytyczne WHO (2021) określają średnioroczne dopuszczalne stężenie na poziomie 5 µg/m³ oraz 24‑godzinne na poziomie 15 µg/m³.

Pomiar i monitorowanie

Stężenie PM2,5 mierzone jest przy użyciu stacji monitorujących wyposażonych w analizatory przy użyciu metod rozpraszania światła (np. metoda beta-attenuation) lub filtracji i późniejszej analizy laboratoryjnej. Dane z sieci stacji udostępniane są publicznie, co umożliwia tworzenie map jakości powietrza.

Globalny kontekst

Według raportów Programu Narodów Zjednoczonych ds. Środowiska (UNEP), zanieczyszczenie PM2,5 jest jedną z głównych przyczyn przedwczesnych zgonów na świecie, odpowiadając za ponad 4,2 miliona zgonów rocznie. Najwyższe stężenia obserwuje się w miastach przemysłowych Azji Południowo‑Wschodniej oraz w niektórych regionach Afryki.

Środki ograniczające emisję

Działania mające na celu redukcję PM2,5 obejmują:

Modernizację i dezapeksację elektrowni oraz wprowadzenie technologii filtracji cząstek stałych (np. elektrofiltry, odkurzacze cyklonowe).
Rozwój transportu publicznego i promowanie pojazdów elektrycznych.
Wprowadzenie standardów emisji dla silników spalinowych (norma Euro 5 i wyższych).
Promowanie efektywności energetycznej w budynkach i ogrzewaniu.
Edukację społeczeństwa oraz monitorowanie jakości powietrza w czasie rzeczywistym.

Odnośniki

Więcej informacji można znaleźć w następujących artykułach: