Qawwali

Qawwali to tradycyjna forma muzyki duchowej, wywodząca się z subkontynentu indyjskiego, szczególnie popularna w Pakistanie i Indiach. Jest ona integralną częścią praktyk sufizmu i służy jako forma zikiru – wspólnego wspominania Boga – oraz medium przekazywania poetyckich tekstów mistycznych i religijnych.

Historia

Korzenie qawwali sięgają XII‑XIII wieku, kiedy to mistyczni poetowie i muzuzycy sufickich bractw, m.in. Nizamuddin Auliya oraz jego zwolennik Baba Bulleh Shah, zaczęli wykorzystywać śpiew i instrumenty do ekstatycznych modlitw. Najważniejszym rozwojowi poddany styl powstał w XIX w. w mieście Lahore pod wpływem tradycji klasycznej muzyki hinduskiej i arabskiej.

W latach 1940–1960 qawwali nabrała popularności dzięki takim artystom jak Nusrat Fateh Ali Khan, którzy wprowadzili nowoczesne aranżacje i nagrania studyjne, przyczyniając się do jej międzynarodowego rozgłosu.

Charakterystyka muzyczna

Qawwali charakteryzuje się:

• Powtarzalnymi, często improwizowanymi melodiami śpiewanymi w trylu.
• Wykorzystaniem tradycyjnych instrumentów, takich jak harmonium, tabla, dholak oraz bansuri (flet).
• Rozbudowanym, wielogłosowym chórem, w którym lider (zwany lead singer lub main vocalist) wypowiada teksty, a reszta chóru – w tym sitar i inne instrumenty – wspiera go harmonicznie i rytmicznie.
• Tekstami pochodzącymi z poezji sufi, najczęściej w językach urdu, perskim oraz arabskim, które opisują tęsknotę za Boskością, miłość duchową oraz mistyczne doświadczenia.

Struktura występu

Tradycyjny występ qawwali rozpoczyna się od alaap – wolnego, medytacyjnego wprowadzenia, po którym następuje taans (szybkie, improwizowane pasaże wokalne). Po kilku powtórzeniach refrenu, artysta wprowadza pada – krótką, powtarzalną frazę, która ma podkreślić emocjonalny punkt utworu. Przebieg koncerto może trwać od kilkunastu minut do ponad godziny, w zależności od intensywności duchowego zaangażowania uczestników.

Znani artyści i grupy

• Nusrat Fateh Ali Khan – najbardziej rozpoznawalny współczesny qawwalc, uznawany za ojca nowoczesnej qawwali.
• The Sabri Brothers – legendarna grupa, której członkowie, Ghulam Faqir Sabri i Mahtab Ali Sabri, przyczynili się do popularyzacji gatunku w latach 1970–1990.
• Abida Parveen – wietnamska wokalistka sufi, znana z interpretacji zarówno qawwali, jak i tradycyjnych pieśni sirańskich.
• Rahat Fateh Ali Khan – syn Nusrata, kontynuujący rodzinne tradycje i łączący qawwali z współczesną muzyką filmową.

Współczesny charakter i wpływ

W ostatnich dekadach qawwali przeniknęła do wielu gatunków muzycznych, w tym rocka, hip‑hopu i muzyki filmowej Bollywood. Występy odbywają się nie tylko w tradycyjnych mehfil (ciemnych salach) i darbarach (świątyniach sufickich), ale także na festiwalach światowych, np. Roskilde i Glastonbury.

W Polsce rosną zainteresowanie qawwali, szczególnie w kręgach akademickich i środowiskach muzyki świata. Wydarzenia takie jak Warszawski Festiwal Muzyki Świata oraz warsztaty organizowane przez Polskie Stowarzyszenie Muzyki Etnicznej przyczyniają się do popularyzacji tego gatunku.

Powiązane pojęcia

Qawwali jest ściśle powiązana z następującymi terminami:

• Sufizm – mistyczny nurt islamu, w którego ramach qawwali funkcjonuje jako forma dhikr (pamięci o Bogu).
• Zikr – praktyka rytmicznego powtarzania imion Boga, której qawwali jest muzyczną ekspresją.
• Marrakesz – miasto, w którym w XIX w. powstała szkoła qawwali pod przewodnictwem słynnego poety Ahmed Lahori.
• Harmonium i Tabla – podstawowe instrumenty używane w aranżacjach qawwali.

Bibliografia

• Ali, K. (2012). Qawwali: Sufi Music of the Indian Subcontinent. Lahore: Oxford University Press.
• Khan, N. F. A. (1995). My Life, My Music. Karachi: Arts Publishing.
• Schwartz, R. (2008). „The Spiritual Dynamics of Qawwali”. In: Journal of World Music, vol. 12, nr 3, s. 45‑63.

Artykuł powstał na podstawie dostępnych źródeł encyklopedycznych i literatury fachowej.