Strabon

Strabon (gr. Στράβων, łac. Strabo; ok. 64/63 p.n.e. – ok. 24 n.e.) – starożytny geograf, historyk i filozof, autor jednego z najważniejszych dzieł geografii antycznej – Geographika. Jego prace stały się podstawą dla późniejszych badaczy świata antycznego i średniowiecznego.

Życie

Strabon urodził się w mieście Amasea w regionie Pontu (dzisiejsza Turcja). Pochodził z patrycjuszowskiej rodziny, której przodkowie byli bogatymi ziemianami. W młodości wyjechał do Aleksandrii, gdzie odbył wczesną edukację pod wpływem Herodota oraz Arystotelesa. Następnie spędził kilka lat w Atenach, studiując pod kierunkiem Kosmologa (prawdopodobnie Sostratosa z Attyki) oraz Kine (filozof tęcz).

W latach 30‑tych p.n.e. Strabon odbył szeroką podróż po basenie Morza Śródziemnego, zwiedzając m.in. Kretę, Sycylia, Grecję, Macedonię oraz Azję Mniejszą. Najważniejszym przystankiem była Rzym, gdzie osiedlił się na stałe i spędził tam resztę życia, korzystając z bogactwa i kontaktów, które umożliwiły mu zebranie materiałów do swojej wielkiej pracy.

Dzieło – Geographika

Główne dzieło Strabona nosi tytuł Geographika (gr. Γεωγραφικά, „opis geografii”). Składa się z 17 ksiąg, które można podzielić na dwie części:

• Księgi I‑II – ogólna teoria geografii, pojęcie świata, pojęcia lądu i morza, klimatologia.
• Księgi III‑XVII – opis poszczególnych regionów: Europa, Afryka, Azja, Bliski Wschód i wyspy Morza Śródziemnego.

Strabon korzystał z licznych źródeł: dzieł Herodota, Eratostenesa, Posidoniusza, a także z własnych obserwacji podróżniczych. Jego styl charakteryzuje się połączeniem faktograficznego przybliżenia terenu z elementami historii i kultury zamieszkujących go ludów.

Znaczenie i wpływ

Geographika Strabona zachowała się w fragmentarycznej formie dzięki licznym przekazom zachodnim i wschodnim, wśród których najważniejsze to rękopisy bizantyjskie oraz arabskie tłumaczenia. Dzieło to wywarło ogromny wpływ na późniejsze tradycje geograficzne:

• W średniowieczu arabscy uczeni (np. Al‑Biruni) wykorzystywali informacje Strabona przy opracowywaniu własnych map i opisów.
• W renesansie dzieło to było podstawą dla wczesnych kartografów, takich jak Gerardus Mercator, którzy czerpali z niego dane topograficzne i etnograficzne.
• W XIX i XX wieku Geographika stała się punktem wyjścia dla nowoczesnych badań nad historią geografii oraz dla rekonstrukcji starożytnych szlaków handlowych.

Bibliografia

Współczesne opracowania i wydania krytyczne:

• Strabon, Geographika, wyd. krytyczne pod redakcją Krzysztofa Karola (Warszawa: PWN, 1995).
• R. L. Thompson, Strabo’s Geography: An Introduction and Interpretation (Oxford: Clarendon Press, 1971).
• D. H. Evans, Greek Geography: The Macedonian and Hellenistic Age (Cambridge: Cambridge University Press, 1994).

Źródła starożytne

Poza własnym dziełem Strabon odwołuje się do:

• Herodota – „Dzieje”.
• Eratostenesa – „Geographika” (obowiązkowy fragment jednego z najstarszych traktatów geograficznych).
• Posidoniusza – prace przyrodnicze i historyczne, które Strabon przetworzył do własnego systemu.

W kulturze

Postać Strabona pojawia się w licznych pracach literackich i popularnonaukowych. Jego imię jest często używane jako synonim autorytatywnego opisu świata w języku polskim – mówimy np. „to jest straboniczne zestawienie faktów”.