Złoty

Złoty (symbol zł lub PLN) jest walutą Polski. Oficjalnie nosi nazwę polski złoty i jest podzielony na 100 groszy. Od 1995 roku w obiegu znajduje się nowy system banknotów i monet, a jego emisją zajmuje się Narodowy Bank Polski.

Etymologia

Słowo „złoty” pochodzi od polskiego przymiotnika złoty oznaczającego „złoty, wykonany ze złota”. W średniowieczu określenie to używane było w odniesieniu do monet bitej ze złota i stopów o wysokiej zawartości tego metalu.

Historia

Historia polskiego złotego rozpoczyna się w XV wieku, kiedy to wprowadzono pierwsze monety z ziemi polskiej o nominale złota. Najważniejsze okresy to:

Królestwo Polskie (XIV‑XVIII w.) – emisja złotych monet królów, m.in. Jana III Sobieskiego (1665 roku).
Rzeczpospolita Obojga Narodów (1569‑1795) – wprowadzenie złotych monet o stałym wadze i próbie, m.in. złoty królewski.
Rozbiory Polski (1795‑1918) – zastąpienie złotego walutami zaborczych mocarstw.
II Rzeczpospolita (1918‑1939) – odnowienie złotego w 1919 roku (1 złoty = 5 marek niemieckich).
Okres PRL (1945‑1989) – stabilizacja i reformy walutowe, m.in. reforma z 1950 roku (1 nowy złoty = 100 starego).
III Rzeczpospolita (od 1989) – wprowadzenie reformy z 1995 roku, po której kurs wymiany ustalono w stosunku 1 USD ≈ 3,5 zł.

System nominalny

Obecny system nominalny złotego obejmuje następujące monety i banknoty:

Monety

1 grosz – miedziana
2 grosze – miedziana
5 groszy – miedziano‑niklowa
10 groszy – niklowa
20 groszy – niklowa
50 groszy – niklowa
1 złoty – moneta dwukolorowa (brąz‑złoto)
2 złote – moneta dwukolorowa
5 złotych – moneta dwukolorowa

Banknoty

10 złotych
20 złotych
50 złotych
100 złotych
200 złotych
500 złotych

Wartość i kurs

Polski złoty jest walutą płynącą na rynku międzynarodowym i notowany jest na rynku walutowym. Kurs złotego wobec głównych walut, takich jak euro i dolar amerykański, wyznaczany jest codziennie przez Narodowy Bank Polski.

Złoty w kulturze i języku

W języku potocznym słowo „złoty” bywa używane jako określenie dużej sumy pieniędzy, np. „zarobić złote”. W kulturze popularnej pojawia się w tytułach filmów, piosenek oraz w literaturze, gdzie często symbolizuje bogactwo lub wartość.

Międzynarodowe porównania

Polski złoty zalicza się do grupy walut złotych, czyli takich, które posiadają w nazwie słowo „złoty”. Inne przykłady to korona czeska oraz korona słowacka. Dzięki przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej w 2004 roku, złoty stał się jedną z walut używanych w ramach Europejskiego systemu wymiany, choć nie jest częścią strefy euro.

Patrzenie w przyszłość

Debaty o ewentualnym przyjęciu euro w miejsce złotego trwają od lat 2000. Do tej pory rząd i Narodowy Bank Polski podkreślają potrzebę zachowania stabilności makroekonomicznej oraz satysfakcjonującego poziomu inflacji przed podjęciem decyzji o ewentualnej konwersji waluty.

Źródła i literatura

„Historia polskiej waluty” – monografia NBP, wyd. 2015.
„Polski złoty – od średniowiecza do współczesności”, red. J. Kowalski, wyd. 2020.
Artykuły w Encyklopedia Walut.