Koran
Koran (arab. القرآن, Al-Qurʾān), zwany także Al-Kitab („Księga”) lub Al-Furqan („Rozróżnienie”), jest najświętszą księgą islamu. Uznawany jest przez muzułmanów za dosłowne, niezmienione słowo Boże (Bóg), przekazane prorokowi Mahometowi w ciągu około 23 lat, począwszy od 610 roku n.e., w języku arabskim.
Historia objawień
Tradycja islamu głosi, że pierwsze objawienie otrzymał Mahomet w Jatrze, w jaskini zwanej Hira, kiedy anioł Gabriel przekazał mu pierwsze wersety, które później stały się początkową częścią Sure Al‑Alaq (33‑34 werset). Objawienia powtarzały się w różnych okolicznościach i miejscach, m.in. w Mekce, Medynie oraz podczas wojen i podróży.
Struktura i zawartość
Koran składa się z 114 rozdziałów, zwanych surami. Sury podzielone są na wersety (ajaty). Najdłuższą surą jest Al‑Baqara (286 wersetów), a najkrótszą Al‑Kawthar (3 wersety). Tekst porusza tematy teologiczne, prawne, moralne, historyczne oraz duchowe. Często odwołuje się do postaci i wydarzeń znanych z Biblii, Koran rozróżnia własną perspektywę i podkreśla jedyność Boga jako Al‑Wahhab („Jedyny”).
Język i przekłady
Tradycyjnie Koran jest recytowany i przechowywany w języku klasycznym arabskim. Jego wymowa i rytm (tzw. tajwid) są ściśle określone i przekazywane w ramach nauczania religijnego. Przekłady na inne języki, choć liczne, uznawane są za interpretacje, a nie za autentyczny tekst.
Wzgląd teologiczny
W islamie Koran pełni trzy podstawowe role:
- Podstawowy źródło szariatu – prawa religijnego i cywilnego.
- Wzór moralny i duchowy dla wiernych.
- Źródło jedności i tożsamości wspólnoty muzułmańskiej (umma).
Podstawowe tematy
Wśród najważniejszych tematów poruszanych w Koranie znajdują się:
- Jedność Boga (tawhid) – podkreślenie, że Bóg jest jedyny, nie ma współtowarzyszy.
- Prorocy – od Adama, Noego, Abrahama, Mojżesza po Jezusa (Isa), a zakończenie łańcucha w osobie Mahometa jako „Pieczęci Proroków”.
- Prawo i etyka – zasady dotyczące małżeństwa, dziedziczenia, kar, handlu, ochrony ubogich.
- Życie po śmierci – opis dni sądu, raj i piekła.
- Stworzenie i przyroda – opisy stworzenia świata, znaków Boga w przyrodzie.
Kompozycja literacka i styl
Koran wyróżnia się poetycką i retoryczną strukturą, w której często stosowane są paradoksalne przeciwstawienia, metafory oraz powtórzenia, mające podkreślić kluczowe przesłania. Tekst jest podzielony na trzy części zwane mecze (mecze), odpowiadające różnym etapom życia proroka.
Gromadzenie i kanonizacja
Po śmierci Mahometa, w czasie rządów pierwszych kalifów (kalifat), Uthman ibn Affan zlecił skompilowanie i standaryzację tekstu, aby uniknąć rozbieżności. Odtąd istnieje jedyny uznany kanon, a wszelkie warianty są uznawane za nieautentyczne.
Rola w kulturze i sztuce
Koran ma ogromny wpływ na sztukę arabską i muzułmańską: kaligrafię, architekturę (np. Meczet al‑Harām), muzykę (wspomniane nasheed) i literaturę. Zasady dotyczące przedstawiania postaci boskich przyczyniły się do rozwoju dekoracji geometrycznej i roślinnej.
Współczesne badania i kontrowersje
Badacze tekstu, tzw. krytycy tekstualni, analizują pochodzenie, redakcję i wpływy kulturowe Koranu, co niekiedy wywołuje debatę wśród teologów i wiernych. Mimo to, dla większości muzułmanów Koran pozostaje niekwestionowanym objawieniem i fundamentem wiary.