PKB per capita
PKB per capita (ang. GDP per capita) jest wskaźnikiem ekonomicznym określającym wartość produktu krajowego brutto podzieloną przez liczbę mieszkańców danego kraju lub regionu. Wskaźnik ten służy do porównywania poziomu życia oraz efektywności gospodarczej różnych państw w sposób uwzględniający wielkość ich populacji.
Definicja i metoda obliczania
PKB per capita wyraża się najczęściej w jednostkach monetarnych (np. w złotych lub w dolarach USA) i oblicza się go według wzoru:
PKB per capita = PKB (wartość nominalna lub realna) ÷ liczba ludności
W praktyce można stosować dwie wersje:
- PKB nominalny per capita – bazuje na kursach rynkowych walut w danym roku.
- PKB realny per capita – uwzględnia korektę o inflację, czyli jest wyrażony w cenach stałych z wybranego roku bazowego.
Zastosowanie
PKB per capita jest wykorzystywany w następujących obszarach:
- Ocena poziomu życia i dobrobytu społeczeństwa.
- Porównania międzynarodowe – umożliwia zestawienie krajów o odmiennych rozmiarach populacji.
- Analizy tendencji rozwoju gospodarczego w czasie.
- Wskaźnik używany przy tworzeniu klasyfikacji, np. podział na kraje „wysokiego”, „średniego” i „niskiego” dochodu (zależnie od progów określonych przez Organizację Narodów Zjednoczonych).
Ograniczenia i krytyka
Pomimo popularności, PKB per capita posiada istotne ograniczenia:
- Nie odzwierciedla podziału dochodu – wysokie średnie mogą maskować duże nierówności społecznych (zob. nierówności społeczne).
- Nie uwzględnia nieformalnej gospodarki oraz pracy nieopodatkowanej.
- Nie mierzy jakości życia, zdrowia, edukacji ani środowiska naturalnego.
- Wartość w dolarach amerykańskich może być zniekształcona przez wahania kursów walutowych; w takich przypadkach stosuje się parytet siły nabywczej (PPP).
PKB per capita a parytet siły nabywczej (PPP)
PKB per capita wyrażony w PPP eliminuje wpływ różnic kursowych i odzwierciedla realną siłę nabywczą mieszkańców. Jest to szczególnie przydatne przy porównaniach pomiędzy krajami o odmiennych kosztach życia.
Historia i dane empiryczne
Początkowo PKB per capita wykorzystywany był w badaniach Roberta Solowa i Simona Kuznetsa w latach 1960–1970. Od tego czasu wskaźnik ten stał się standardem w raportach międzynarodowych organizacji, takich jak Międzynarodowy Fundusz Walutowy czy Bank Światowy.
Przykładowe wartości PKB per capita (w cenach stałych 2020) dla wybranych państw w 2022 roku:
| Kraj | PKB per capita (USD) | PKB per capita (PPP, USD) |
|---|---|---|
| Stany Zjednoczone | 68 000 | 74 000 |
| Niemcy | 50 000 | 55 000 |
| Polska | 34 000 | 41 000 |
| Indie | 2 200 | 7 300 |
Powiązane pojęcia
- Produkt Krajowy Brutto (PKB)
- Dochód narodowy
- Inflacja
- Parytet siły nabywczej (PPP)
- Poziom życia
- Nierówności społeczne
- Rozwój gospodarczy
Bibliografia
- World Bank. World Development Indicators. Dostęp w bazie danych Banku Światowego.
- International Monetary Fund. World Economic Outlook. Raport roczny.
- Solow, Robert M. (1970). Growth Theory: An Exposition. Cambridge University Press.
- Kuznets, Simon (1968). Economic Growth and Income Distribution. NBER.