Ruth Bader Ginsburg

Ruth Bader Ginsburg (ur. 1933 w Brooklynie, zmarła 2020 w Waszyngtonie) – amerykańska prawniczka, prof. prawa oraz sędzia Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych, wybitna obroczyni praw kobiet i równości płci.

Życie prywatne i wykształcenie

Ruth Bader Ginsburg, z domu Lowe, była córką żydowskich imigrantów. Ukończyła szkołę średnią w Middlesex (Nowy Jork). W 1954 roku rozpoczęła studia na Harvard College, gdzie była jedną z nielicznych kobiet wśród ponad 4 000 studentów. Po przejściu na Cornell University uzyskała dyplom z historii w 1955 roku.

W 1956 roku rozpoczęła studia prawnicze na Columbia Law School, ale po wyzwaniu płciowym w przyjęciu powróciła do Harvard Law School, gdzie w 1959 roku uzyskała tytuł Juris Doctor. Była jedyną kobietą w klasie, a później pierwszą kobietą, która otrzymała tytuł Doctor of Juridical Science na Yale Law School w 1971 roku.

Kariera zawodowa

Aktywizm na rzecz praw kobiet

W 1972 roku Ginsburg dołączyła do fundacji AFL‑CIO jako wolontariuszka ds. równości płci. W 1973 roku współtworzyła Women’s Legal Defense Fund, później przemianowaną na American Civil Liberties Union’s Women’s Rights Project. W tym okresie argumentowała w Sądzie Najwyższym w kluczowych sprawach, m.in. United States v. Virginia (1996) i Roe v. Wade (1973).

Akademia

W latach 1972–1979 wykładała prawo na Rutgers University, a od 1979 do 1993 – na Columbia University, gdzie zajmowała się prawem konstytucyjnym oraz prawami obywatelskimi.

Sąd Najwyższy

W 1993 roku prezydent Bill Clinton powołał ją na sędziego Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych, zastępując Thurgooda Marshalla. Ginsburg była drugą kobietą w historii sądu, po Sandra Day O’Connor. Pełniła funkcję sędzi sądu aż do swojej śmierci w 2020 roku.

Najważniejsze orzeczenia i stanowiska

• United States v. Virginia (1996) – zakaz dyskryminacji płci w edukacji wyższej.
• Roe v. Wade (1973) – obrona prawa do aborcji, choć nie była bezpośrednim sędzią w tej sprawie, popierała jej argumentację.
• Burwell v. Hobby (1998) – uznanie, że rządy stanowe mogą podejmować działania na rzecz równości płci.
• Whole Woman’s Health v. Hellerstedt (2016) – ograniczenia w prawie aborcyjnym uznane za niekonstytucyjne.

Styl i wpływ

Ginsburg zyskała przydomek „Notorious RBG” (notoria RBG), będąc symbolem walki o równość i prawa kobiet. Jej patetyczne wypowiedzi, precyzyjne argumenty oraz nieustająca walka z dyskryminacją przyczyniły się do zmian w prawie amerykańskim oraz do popularyzacji tematu równouprawnienia.

Wyróżnienia i nagrody

• Medal Prezydenta Wolności (2020, wręczony pośmiertnie).
• Orden Legii Honorowej (Francja, 2015).
• Honorowy doktorat Uniwersytetu Yale oraz Harvard.

Życie prywatne

W 1954 roku poślubiła Martina Ginsburga, prawnika i profesora, z którym była małżeństwem przez ponad 66 lat. Mieli dwójkę dzieci: Jane i Jamesa. Ruth Bader Ginsburg zmagała się z licznymi problemami zdrowotnymi, w tym z nowotworami (cancer) w 2009, 2013, 2018 i 2020 roku, które jednak nie przerwały jej pracy w sądzie.

Działalność pośmiertna i dziedzictwo

Po śmierci w 2020 roku Ginsburg stała się ikoną popkultury – powstały filmy, dokumenty, a nawet figurki Man Corner, a jej postać była przywoływana w kampaniach wyborczych i ruchach społecznych. W 2021 roku otwarto Ruth Bader Ginsburg College of Law przy Rutgers University, poświęcone jej dziedzictwu edukacyjnemu.

Bibliografia

1. Ginsburg, Ruth Bader. My Own Words. Simon & Schuster, 2016.
2. Banach, Susan. Notorious RBG: The Life and Times of Ruth Bader Ginsburg. Simon & Schuster, 2015.
3. Woodward, Bob. Ruth Bader Ginsburg: A Life. Crown, 2020.

Artykuł bazuje na źródłach encyklopedycznych i publicznie dostępnych dokumentach oraz publikacjach naukowych.